Choroby koniczyny i lucerny

Więdnięcie fuzaryjne motylkowych. Jest to choroba grzybowa, występująca nie tylko na koniczynie czerwonej i białej oraz lucernie, lecz również na grochu, łubinie, wyce, bobiku, seradeli i esparcecie. Liście i łodygi porażonych roślin więdną, żółkną i zasychają, począwszy od najmłodszych ku starszym, korzenie brunatnieją i gniją. Na plantacjach łubinu żółtego choroba ta występuje w dużym nasileniu, porażając ponad 50°/o roślin. Na polu obserwuje się zawsze ogniska porażonych roślin, co świadczy o stopniowym rozprzestrzenianiu się choroby z pierwotnych źródeł infekcji. Na poprzecznym przekroju łodyg chorych roślin widoczne jest zbrunatnienie pierścienia wiązek naczyniowych. Grzyb przenosi się z roku na rok w resztkach roślin w glebie i za pośrednictwem nasion. Zapobieganie i zwalczanie. Ponieważ głównym źródłem zakażenia roślin jest gleba, dlatego na polach, gdzie występuje choroba, należy zaniechać uprawy roślin motylkowych co najmniej na 4 lata. Zaleca się starannie usuwać resztki pożniwne. Do siewu używać nasion pochodzących ze zdrowych plantacji, najlepiej kwalifikowanych, i zaprawiać je Zaprawą nasienną T (6 g/kg nasion), Zaprawą Funaben T (4 g/kg) lub Zaprawą nasienną T zawiesinową (4 g/kg), stosując ją na sucho. Nie siać zbyt gęsto. Przy uprawie łubinu na nasiona zalecany jest wcześniejszy siew, przy uprawie zaś na zieloną masę i przyoranie należy go nieco opóźnić, ponieważ porażenie roślin jest wówczas słabsze.

Mszyca śliwowo-chmielowa

Jest to groźny szkodnik chmielu. Dorosła mszyca ma 2 mm długości, barwę jasnozieloną, larwy są mniejsze, jaśniejsze. Jaja tej mszycy zimują na śliwie domowej, lubaszce i tarninie. Z jaj wylęgają się samice, które zapoczątkowują rozwój kilku pokoleń. Na początku czerwca pojawiają się mszyce uskrzydlone, które przenoszą się na chmiel. Na chmielu szkodnik może rozwijać się do jesieni (do 10 pokoleń mszyc bezskrzydlowych), kiedy rodzą się mszyce uskrzydlone przelatujące na śliwy i tarninę, gdzie składają jaja. Na skutek żerowania mszyc liście wierzchołka chmielu ulegają zniekształceniu, skręcają się, odbarwiają i żółkną. Rośliny rosną słabo, dają plon niższy i gorszej jakości. Rozwojowi mszyc sprzyja ciepłe i suche lato; wówczas stanowią one duże niebezpieczeństwo dla chmielu. Zapobieganie i zwalczanie. Zabiegi chemiczne należy rozpocząć w okresie nalotu pierwszych mszyc na chmiel i powtarzać w razie ponownego ich wystąpienia. Do pierwszego zabiegu zaleca się użyć Metasystox (i) forte (0,75—1,25 l/ha), Ultracid 40 EC (2,5 l/ha), Lannate 25 WP (1,5—2,5 l/ha), a w razie ponownego wystąpienia mszyc: Fekama dichlorvos płynny 50 (1,5—2 l/ha) lub Winylofos płynny 50 (1,5—2 l/ha). Na 1 ha plantacji zużywa się od 2000 do 2500 l cieczy użytkowej. Zaleca się również nowy preparat Cytrolane 250 E (2%) do podlewania roślin tylko za pomocą specjalnego dozownika; pod l roślinę stosuje się 100—200 ml cieczy.

Pchełka chmielowa

Chrząszcz, długości 2—3 mm, ma zabarwienie metalicznie zielonobrązowe z żółtą plamką na końcu pokryw. Larwa jest wydłużona, biaława, z trzema parami nóg. Zimują chrząszcze w glebie lub pod ściółką liściastą. Wczesną wiosną w ciepłe, słoneczne dni wychodzą z kryjówek zimowych i żerują najpierw na pokrzywach, następnie na chmielu, a później na konopiach, wygryzając otworki w liściach. W razie liczniejszego występowania pchełki wzrost roślin jest zahamowany. Samice składają jaja w maju — czerwcu do gleby. Po 10—12 dniach wylęgają się larwy, które żerują na korzeniach konopi. Ich żer jest mniej szkodliwy. Młode chrząszcze pojawiają się na końcu lipca łub na początku sierpnia, przez krótki okres żerują na wierzchołkach pędów chmielu, potem schodzą do leż zimowych. Pchełka chmielowa jest wrażliwa na niską temperaturę i nadmierną wilgotność. Podczas pogody suchej, słonecznej i ciepłej, aktywność i szkodliwość pchełki chmielowej znacznie wzrastają. Zapobieganie i zwalczanie. Stosuje się zabiegi chemiczne w momencie wystąpienia na plantacji chmielu pierwszych chrząszczy. Do opryskiwania zaleca się Karbatox zawiesinowy 75 (2 kg/ha), do opylania: Gamakarbatox M (25 kg/ha), Karbatox pylisty 5 (25 kg/ha).

Kędzierzawka fałdzista chmielu

Jest dość często spotykaną, zwłaszcza w chmielnikach starszych, chorobą wirusopodobną. Chore rośliny mają duże, ciemnozielone liście na krótkich ogonkach ustawionych prawie poziomo. Liście są skędzierzawione i tak zagęszczone, że łodyga jest prawie niewidoczna. Pędy główne są grubsze niż u roślin zdrowych, a pędy boczne przeważnie skrócone. Następuje skrócenie pędów kwiatowych, „szyszki” są mniejsze, niedostatecznie zamknięte. Chore rośliny dają niskie plony, o małej wartości technologicznej. Zapobieganie i zwalczanie. Choroba rozprzestrzeniana jest przez materiał sadzonkowy, toteż prowadzenie selekcji negatywnej na plantacjach reprodukcyjnych może znacznie obniżyć procent chorych roślin na plantacjach towarowych.

Suszenie chmielu jest niemożliwe gdy jest zaatakowany chorobą – liściozwój chmielu

Ta choroba wirusopodobna znana jest również pod nazwą kędzierzawki chmielu. Chore rośliny bardzo słabo plonują i przedwcześnie zamierają. Objawy choroby są następujące. W połowie czerwca obserwuje się chlorozę wierzchołków liści, ich brzegi zawijają się ku górze. Liście stają się sztywne i kruche. Liście starsze żółkną, brunatnieją i opadają. Chore rośliny wydają cienkie pędy (główne i boczne), barwy bladozielonej. Zapobieganie i zwalczanie. Chorobę tę zwalcza się stosując nawożenie lub opryskiwanie roślin chmielu związkami magnezu i cynku, przy czym najlepsze wyniki daje 4—5-krotne opryskiwanie 0,2-procentowym roztworem siarczanu cynku lub nawożenia siarczanem magnezu w dawce 400 kg/ha.

Mączniak prawdziwy chmielu

Już w czerwcu na liściach chmielu powstają jasne plamy, pokrywające się następnie mączystym nalotem. W miarę rozwoju tej choroby grzybowej nalot staje się coraz obfitszy, pokrywa również ogonki liściowe, wierzchołki pędów i „szyszki” chmielu. Później nalot przybiera barwę szarą, a następnie żółtobrunatną. Porażone pędy są zahamowane we wzroście, a ich liście zamierają i zasychają, „szyszki” brunatnieją i tracą wartość technologiczną. Rozwojowi choroby sprzyja ciepła i wilgotna pogoda. Odmiany uprawne chmielu różnią się podatnością na mączniak prawdziwy. Zapobieganie i zwalczanie. Należy niszczyć dziki chmiel w sąsiedztwie plantacji towarowych. Zalecane jest opryskiwanie plantacji preparatem Siarkol extra (400 g/100 1 wody). Na 1 ha plantacji należy zużyć od 1500 do 2500 litrów cieczy użytkowej. Opryskiwania należy rozpocząć z chwilą wystąpienia pierwszych objawów chorobowych lub już na początku czerwca, aby nie dopuścić do zakażeń. Zabieg powtórzyć „na szyszkę” lub dwukrotnie w odstępach 2—3 tygodniowych, jeśli spodziewany jest silny rozwój choroby. Siarkolem extra nie należy opryskiwać roślin w temperaturze powyżej 25°C ze względu na niebezpieczeństwo ich poparzenia. Dużą skuteczność w zwalczaniu mączniaka prawdziwego chmielu wykazuje preparat Afugan 30 EC (w dawce 1,5—2,5 l/ha) stosowany w podanych wyżej terminach.

Mączniak rzekomy chmielu

Ta choroba grzybowa występuje we wszystkich rejonach uprawy chmielu, zmniejszając plon i pogarszając jego jakość. Objawy chorobowe są następujące. Wiosną niektóre pędy wyrastające z karp są znacznie krótsze i grubsze od normalnych, mają zabarwienie bladozielone i gęste ulistnienie. Na dolnej stronie ich liści występuje obfity, szary lub jasnobrunatny nalot. Są to tzw. pędy kłosowate, które stanowią źródło zakażenia dla liści i „szyszek” na zdrowych pędach chmielu. Na liściach starszych, normalnie rozwiniętych pędów pojawiają się nieco później kanciaste, brunatne, zwykle nieduże plamy pokryte od spodu wyżej opisanym nalotem. Silnie porażone liście zamierają i zasychają. Choroba obejmuje stopniowo coraz wyżej położone liście, poczynając od dołu. Niekiedy porażeniu ulegają pąki boczne na pędach starszych i wydają pędy podobnie zniekształcone jak chore pędy wyrastające na wiosnę z karp. Na porażonych t,szyszkach” chmielu pojawiają się najpierw brunatne, smugowate plamy, następnie całe szyszki brunatnieją, zasychają, a nawet opadają. Zapobieganie i zwalczanie. Należy w terminie wczesnowiosennym dokładnie i możliwie nisko wykonać cięcie chmielu, a później w okresie naprowadzania pędów na druty usunąć zbędne, w tym porażone pędy. W okresie wegetacji powinno się wycinać pędy z objawami porażenia. Zaleca się niszczenie dzikiego chmielu w sąsiedztwie plantacji towarowych, który zwykle ulega silnemu porażeniu i jest rozsadnikiem choroby. W okresie wegetacji niezbędne są kilkakrotne opryskiwania chmielu środkami grzybobójczymi w terminach: 1) bezpośrednio po naprowadzeniu pędów na przewodniki, 2) w dwa tygodnie później, 3) gdy rośliny osiągną 3/4 wysokości przewodnika, 4) na początku kwitnienia, 5) na początku zawiązywania „szyszek”, 6) w dwa tygodnie później. Zalecane są następujące preparaty: Cynkotox, Cynkomie- dzian 50 (wszystkie w dawce 3,0—15 kg/ha), Dithane M-45 (2,4—12 kg/ha), Polyram Combi (1,2—6 kg/ha), Mankuprox (1,8—12 kg/ha), Ridomil Plus 45 WP (3,0—15 kg/ha). Na 1 ha plantacji należy zużyć: w 1 terminie — 1000 1 cieczy roboczej, w 2 i 3 terminie — 1500—2000 1 oraz w 4, 5 i 6 terminie — 2500—3000’1 cieczy roboczej. Preparaty: Dithane M-45, Mankuprox i Polyram Combi można stosować tylko w terminach 1—4, a Ridomil Plus 45 WP w terminach 1, 3 i 4. Cynkotox i Cynkomiedzian wolno stosować tylko do okresu kwitnienia chmielu.

Wciornastek tytoniowiec

Wciornastek tytoniowiec występuje w Polsce powszechnie, jednak w umiarkowanym nasileniu. Jest to bardzo mały owad, długości 0,7—1,0 mm, barwy brunatnej, z wąskimi skrzydłami. Larwy są bez- skrzydłe, jasnożółte. Owady dorosłe i larwy żerują na dolnej stronie liści, z których wysysają soki. Nakłucia znajdują się najczęściej przy nerwach. W miejscach nakłuć tkanka zamiera, a na miejsce wysysanych soków wchodzi do komórek powietrze, wskutek czego tworzą się dobrze widoczne białe, podłużne, małe paski. Jeżeli na liściu żeruje dużo owadów, plamki zlewają się i pokrywają dużą powierzchnię. Uszkodzenia liści obniżają w dużym stopniu ich wartość techniczną. Ponadto duża szkodliwość wciornastka polega na przenoszeniu wirusów. Zimują owady dorosłe w ściółce leśnej lub pod zeschłymi roślinami w polu. Z zimowisk wylatują w maju, przenosząc się na plantację tytoniu. W ciągu roku rozwija się od dwóch do trzech pokoleń szkodnika. Zapobieganie i zwalczanie. W inspekcie opryskiwać rozsadę na 3 dni przed wysadzeniem w pole preparatem Decis 2,5 EC (0,1%.lub 80 ml cieczy użytkowej na 1 m2). Pozostałe w inspekcie rośliny opryskiwać co 10 dni aż do likwidacji inspektu. Na plantacji stosuje się preparaty: Decis 2,5 EC w stężeniu 0,06% i Ripcord 10 EC w stężeniu 0,1%. Pierwszy zabieg wykonać należy zaraz po wysadzeniu rozsady, zużywając 300 1 cieczy użytkowej na 1 ha. Po 21 dniach wykonuje się drugi zabieg — 450 1 cieczy użytkowej na 1 ha. Do trzeciego zabiegu (42 dni od posadzenia rozsady) zużywa się 600 1 cieczy użytkowej na 1 ha. Można także zastosować Owadofos płynny 50 i Metation E 50 w stężeniu 0,15%. Pierwszy zabieg stosuje się zaraz po wysadzeniu, drugi — po 10 dniach. W obu terminach zużywa się 300 1 cieczy użytkowej na 1 ha. Dalsze zabiegi wykonać należy co 10 dni, a ostatni — najpóźniej na 2 tygodnie przed zbiorem liści, przy czym ilość cieczy użytkowej, jaką trzeba zużyć, wzrasta do 450—600 1/ha. Zalecany jest także Furadan 5 G, który stosuje się jednorazowo do gleby. Preparat wprowadza się za pomocą dozownika tuż przy korzeniu rośliny zaraz po jej wysadzeniu. Pod każdą roślinę stosuje się 1 g preparatu.

Choroby wirusowe tytoniu

Nekroza nerwów tytoniu występuje dość pospolicie. Objawy chorobowe można zaobserwować około połowy lipca, początkowo w postaci rozjaśnienia nerwów liści. Później następuje zbrunatnienie nerwów i ich nekroza, a często również zbrunatnienie i zasychanie blaszek liściowych. Blaszki liściowe kurczą się i charakterystycznie wyginają ku dołowi. Porażone rośliny słabo rosną i mają blade ulistnienie. Plantacja tytoniu może zostać w ciągu krótkiego czasu całkowicie opanowana przez tę wirozę, co wpływa bardzo ujemnie na wysokość i wartość techniczną plonu.
Mozaika tytoniu może znacznie obniżyć plon liści tytoniu i pogorszyć ich jakość, jeżeli wystąpi w większym nasileniu. Rośliny porażone we wczesnych fazach rozwoju są skarłowaciałe, a wszystkie liście wykazują objawy chorobowe. Na młodych liściach występują żółtozielone plamy (tzw. mozaikowatość) i przejaśnienie nerwów. Na skutek szybszego wzrostu tkanki ciemnozielonej liście ulegają pofałdowaniu i pomarszczeniu. Często spotykana jest redukcja blaszki liściowej i jej wydłużenie się. W końcowym okresie rozwoju choroby tkanka liściowa w obrębie żółtozielonych plam może ulec nekrozie. Objawy chorobowe występują również na kwiatostanach w postaci mozaikowatości działek kielicha, zniekształceń korony, a w razie silnego porażenia — opadania kwiatów.
Pierścieniowa plamistość tytoniu występuje najwyraźniej na dolnych liściach. W pełni lata pojawiają się na nich wężykowate lub zygzakowate, najpierw jasnozielone, później białawe i nekrotyczne linie tworzące często różne wzory. Liście najmłodsze nie wykazują żadnych objawów chorobowych, chociaż zawierają wirusy.
Zapobieganie i zwalczanie
Ze względu na różnorodność chorób wirusowych tytoniu i łatwość rozprzestrzenienia się konieczne jest stosowanie całego systemu zabiegów ochronnych, jak: siew odkażonych nasion, odkażenie ziemi inspektowej do produkcji rozsady, sadzenie w pole wyłącznie zdrowej rozsady, staranne odchwaszczanie plantacji, usuwanie z plantacji roślin chorych lub podejrzanych o porażenie, usuwanie i niszczenie wszystkich resztek pożniwnych, stosowanie zmianowania oraz izolacji od plantacji ziemniaka, chemiczne zwalczanie owadów przenoszących wirusy (mszyc, wciornastka tytoniowca, skoczków), uprawa odpornych odmian tytoniu.

Brunatna bakterioza liści tytoniu

Poraża liście tytoniu we wszystkich fazach rozwoju, zarówno w inspektach, jak i na polu. Silne porażenie siewek tytoniu w inspektach może doprowadzić do ich zamierania. Okresy chłodnej i wilgotnej pogody sprzyjają silniejszemu występowaniu choroby. Na liściach tytoniu pojawiają się najpierw chlorotyczne plamy średnicy 0,5—1 cm, z brunatnym środkiem. Plamy powiększają się stopniowo i otoczone są dość szerokim, przeświecającym brzegiem. Objawy porażenia pojawiają się początkowo na liściach dolnych, a później stopniowo na liściach coraz wyżej położonych. Oprócz liści porażeniu ulegają działki kielicha i torebki nasienne tytoniu.
Zapobieganie i zwalczanie
Siać należy nasiona odkażone (plantatorzy tytoniu otrzymują nasiona już odkażone). Ziemię w inspektach należy odkażać termicznie (przez parowanie) lub chemicznie w sposób podany uprzednio. Okna inspektowe, skrzynie i narzędzia używane przy produkcji rozsady należy odkażać 5-procentowym roztworem Formaliny technicznej 40. Resztki pożniwne należy usuwać z plantacji i niszczyć. Korzystne jest wczesne usuwanie z plantacji porażonych liści, aby zapobiec dalszym zakażeniom.