Category Archives: Szkodniki żerujące roślinach

Ptaki

Pewne gatunki ptaków żywią się nasionami lub siewkami różnych roślin uprawnych, powodując niejednokrotnie duże szkody.
Gołąb daje się we znaki ogrodnikom i rolnikom szczególnie w pobliżu dużych miast. Oprócz nasion gołębie zjadają chętnie sałatę, rzodkiewkę, pąki kwiatowe oraz liście wielu roślin.
Wróbel domowy żyje w pobliżu osiedli ludzkich. Gniazda zakłada w budynkach i dziuplach, niekiedy na drzewach, najchętniej na gruszach i topolach. Gniazdo wróbla domowego znajdujące się na drzewie ma kształt kuli i zbudowane jest ze słomy, siana oraz pierza. Do środka prowadzi otwór boczny. Wróbel gniazduje dwa do trzech razy: w kwietniu, maju, w czerwcu i trzeci raz w lipcu lub sierpniu. Liczba jaj w pierwszym lęgu wynosi 5—6, w pozostałych 4—6.
Wróbel mazurek osiedla się w alejach, ogrodach, parkach i lasach. Gniazda zakłada tylko w dziuplach najczęściej w drzewach owocowych lub wierzbach. Gniazdo jest uwite z siana, pierza, liści, włosia lub włosów.
Obydwa gatunki żywią się przede wszystkim owocami i nasionami, a w lecie także owadami dorosłymi i larwami. W sadach uszkadzają głównie czereśnie, a w polu ziarno zbóż i nasiona roślin oleistych.
Najbardziej skuteczne jest niszczenie jaj i młodych w czasie kontroli gniazd. Kontrole także należy przeprowadzić trzykrotnie: około 10.V, 10,VI i 10.VII. Należy nauczyć się rozpoznawać gniazda wróbli, aby przez omyłkę nie zniszczyć jaj ptaków innych gatunków.
Szpaki mogą niekiedy powodować szkody w sadach wiśniowych i śliwowych, a głównie w zasiewach zbóż, natomiast sikory uszkadzają makówki, słodkie owoce lub orzechy włoskie. Oba te gatunki są bardzo pożyteczne, ponieważ niszczą szkodliwe owady, należy zatem ograniczyć się do wypłaszania ich z sadów i pól.
Gawrony są ptakami wszystkożernymi, a więc w pewnych okresach żywią się owadami, głównie pędrakami, drutowcami, chrabąszczami, larwami koziułek i leni, ponadto ślimakami i gryzoniami polnymi. Niekiedy jednak gawrony nalatują gromadnie na pola uprawne i zjadają nasiona lub wyciągają młode rośliny zbóż, kukurydzy, grochu, peluszki, bobiku i fasoli. Gawrony gnieżdżą się koloniami na wierzchołkach wysokich drzew, najchętniej topoli.
Kawka jest ptakiem wszystkożernym. Szkody wyrządza zjadając nasiona grochu, bobu, kukurydzy, czereśnie, orzechy włoskie itp. Zjada również duże ilości owadów — szkodników roślin uprawnych i lasów. Gnieździ się w dziuplach starych alejowych drzew. W wypadkach koniecznych zaleca się odstraszanie od zasiewów.
Zapobieganie szkodom wyrządzanym przez ptaki
Jeżeli ptaki zagrażają zasiewom, zaleca się zaprawiać nasiona Ziarnochronem, który można stosować do: 1) zaprawiania nasion przed siewem (300 g/100 kg nasion); zabieg należy wykonać po zaprawieniu nasion przeciwko grzybom; 2) opylania roślin w fazie wschodów (20 kg/ha); jeżeli po opylaniu spadnie silny deszcz, zabieg należy powtórzyć.
Do zaprawiania nasion zalecany jest też preparat Ha Te Zaprawa nasienna A (300 g/100 kg), który odstrasza również zwierzynę łowną.

Gryzonie polne

Spotykane są w zmiennej ilości na terenie całego kraju. Najliczniej występuje zwykle nornik polny. Nornik ma długość około 10 cm, ogon krótki (około 3 cm), grzbiet szary lub szaro żółtawy, a spód ciała biały. Zamieszkuje tereny otwarte i najczęściej występuje na glebach piaszczystych. Żyje w norach i tam się też rozmnaża, dając 4—5 miotów w roku, w sprzyjających warunkach nawet 7. Liczba młodych w jednym miocie waha się od 4 do 9 sztuk. W stertach i stodołach oraz kopcach z ziemniakami może rozmnażać się również w zimie.
Nornik polny żywi się głównie roślinami motylkowymi, trawami, korzeniami i bulwami oraz ziarnem zbóż. Ponadto jest niebezpieczny ze względu na przenoszenie chorób ludzi i zwierząt gospodarskich.
Liczebność i szkodliwość nornika, podobnie jak innych gryzoni, zależą głównie od warunków atmosferycznych oraz występowania chorób zakaźnych i wrogów naturalnych gryzoni (wszy, pchły i kleszcze). Mniej więcej co 3 lata nornik występuje w większym nasileniu i wtedy może wyrządzić duże szkody. Notowano obniżkę plonów zbóż dochodzącą do 90°/o, a roślin okopowych do 40% w rejonach, gdzie nornik nie był zwalczany.
Mysz polna, długością zbliżona do nornika polnego, różni się od niego znacznie dłuższym ogonem (do 9 cm). Wierzch i boki ciała ma żółtaworude lub rdzawe z czarną smugą biegnącą przez środek grzbietu, spód ciała srebrzystoszary. Mysz polna zasiedla zwykle pola uprawne o lepszej glebie, brzegi lasów liściastych, łąki, parki, sady i ogrody warzywne, wybierając najczęściej tereny wilgotne i podmokłe. Rozmnaża się 3—4 razy w roku, dając po 5—6 młodych w jednym miocie. Mysz polna wyrządza duże szkody w stertach i stodołach.
Badylarka jest gatunkiem najmniejszym z omawianych gryzoni polnych. Długość jej ciała wynosi 5—7 cm, ogon jest mniej więcej tej samej długości. Wierzch ciała ma szarorudy, pyszczek i boki ciała rude, nasadę ogona rdzawą, spód ciała biały lub kremowo- biały. Badylarka występuje zwykle na łąkach, w dolinach rzek, nad brzegiem jezior oraz na polach uprawnych położonych w pobliżu rzek i zbiorników wodnych. Żywi się nasionami i owadami. Rozmnaża się 2—4 razy w roku, dając po 6 młodych w jednym miocie. W stertach i stodołach może rozmnażać się także w zimie. Tam też w latach masowego pojawu wyrządza największe szkody.
Karczownik ziemnowodny ma ciało długości 16—20 cm, ogon długości 9—13 cm, barwę ciemnoszarą do czarnej, spód ciała brudnoszary, niekiedy żółtawy. Występuje przede wszystkim w młodych sadach, gdzie żywi się korą i korzeniami. Nierzadko wyrządza szkody na plantacjach roślin okopowych. Wybiera najchętniej tereny wilgotne w pobliżu zbiorników wodnych. Rozmnaża się 3—4 razy w roku, dając do 9 młodych w jednym miocie.
Zapobieganie występowaniu i zwalczanie gryzoni
Występowaniu gryzoni polnych należy przede wszystkim zapobiegać. W tym celu trzeba: 1) szybko i dokładnie przeprowadzić zbiór zbóż i natychmiast wykonać podorywkę; 2) niezwłocznie przeprowadzić omłoty; 3) starannie wykonać orkę jesienną; 4) w miarę możliwości wykaszać lub wypalać roślinność na miedzach, w rowach, odłogach itp.; 5) sterty oraz kopce z ziemniakami otoczyć podwójnymi rowkami ochronnymi ze studzienkami lub drenami.
Do zwalczania gryzoni polnych trzeba wykorzystać ich wrogów naturalnych. Podstawową czynnością jest ochrona ptaków drapieżnych przez stwarzanie im warunków do gnieżdżenia się. Nie należy np. usuwać starych drzew, na których ptaki chętnie zakładają gniazda. Na polach uprawnych należy ustawić tyczki wysokości 3—4 m z poprzeczką, co ułatwi ptakom polowanie na gryzonie.
Na niedużych powierzchniach można stosować tradycyjne pułapki sprężynowe z przynętami, stawiane przy wylotach nor zamieszkałych przez gryzonie.
Najczęściej stosowanym zabiegiem chemicznym przeciw myszom jest wykładanie ziarna zatrutego fosforkiem cynku. Zabieg przeprowadza się na początku pojawienia się gryzoni. Do każdej zamieszkałej nory wykłada się od 10 do 20 ziarn za pomocą specjalnego dozownika. Nor, do których włożono ziarno, nie należy zadeptywać.
W celu zwalczania nornika polnego, zwłaszcza występującego w dużych ilościach, opryskuje się rośliny, gdy są jeszcze niskie, Mełipaxem płynnym (4—5 1/ha). Preparat rozpuszcza się w 600 1 wody. Preparatów tych nie należy stosować w pobliżu zbiorników wodnych i na terenach o wysokim poziomie wód gruntowych. Rośliny pastewne należy opryskiwać na 150 dni, inne — na 42 dni przed zbiorem. Zalecany jest także preparat Rodentox (10—20 kg/ha), który rozsiewa się na polu jesienią siewnikiem o rozstawie rzędów 1,5—5 m.
Karczownika ziemnowodnego zwalcza się tabletkami Gastoxin lub świecami Arrex. Do 1 otworu sztucznie otwartej zamieszkałej nory wkłada się 1 tabletkę lub 1 świecę. Preparaty te można wsadzać do nor w ciągu całego roku, jednak tylko w okresie bezdeszczowej pogody. Po wprowadzeniu preparatów, należy nory zakryć kamieniami lub pęczkami roślin i zasypać ziemią. Nor nie należy otwierać przed upływem 2 dni. Preparaty można stosować na otwartych przestrzeniach w odległościach 5 m od brzegów lasów, parków i zabudowań. Gazowanie świecami Arrex należy wykonywać przy użyciu aparatu Dusimysz.

Pomrowik polny

Należy do ślimaków nagich (bez muszli). Długość jego ciała wynosi około 5 cm. Zimują zarówno stare, jak i młode osobniki. Pomrowik składa jaja do gleby w złożach po 20—30 sztuk, w pobliżu szyjki korzeniowej roślin. W dzień ślimaki kryją się pod kamieniami, w trawie i w innych miejscach zacienionych i wilgotnych. Żerują zwykle po zachodzie słońca przez całą noc, lecz również w dni chłodne, chmurne i dżdżyste. Na polach, gdzie występują ślimaki, widać w ciągu całego okresu wegetacyjnego rośliny o wygryzionych liściach z lśniącymi smugami zaschłego śluzu. Ze względu na miękkie i nagie ciało pomrowik jest bardzo wrażliwy na suszę, wysoką temperaturę, bezpośrednie działanie słońca oraz wszelkie substancje parzące, co ułatwia zwalczanie tego szkodnika.
Zapobieganie i zwalczanie
W razie masowego wystąpienia szkodnika należy opylić pole wapnem palonym pylistym lub kainitem pylistym w dawce 400 kg/ /ha. Zabieg wykonuje się wieczorem, dwukrotnie w odstępach godzinnych, stosując każdorazowo połowę zalecanej dawki. Zalecane są także preparaty: Pużomor (100 kg/ha), Mesurol Schneckenkorn (3—5 kg/ha lub 3—5 g/m2) lub Delicia Schnecken Ex (6—7 kg/ha lub 6—7 g/10 m2). Po zauważeniu ślimaków posypuje się preparatem glebę wzdłuż rzędów roślin, najlepiej wieczorem. Nie należy wykonywać zabiegu tuż przed deszczem.

Omacnica prosowianka

Długość ciała wynosi około 15 mm, rozpiętość skrzydeł — 30 mm. Samiec jest mniejszy, ma skrzydła przednie brunatne, tylne jąsnożółte z jasnym paskiem. Gąsienica, długości około 25 mm, ma barwę brudnożółtą, czasem z odcieniem czerwonym, na grzbiecie ciemny pasek. Motyle latają w czerwcu; samice składają białe, płaskie jaja w złożach na liściach kukurydzy, chmielu, konopi i prosa. Rozwój jej trwa około 10 dni. Wyległe gąsienice wgryzają się do pędów roślin, tam żerują i przechodzą cały rozwój. Do wnętrza łodyg kukurydzy gąsienica dostaje się przez otwór u nasady kolb z początkiem ich rozwoju. Z otworów wysypują się trociny wraz z odchodami gąsienic. Podobne otwory widoczne są w lipcu na pędach chmielu i konopi. Pędy prosa łamią się najczęściej u nasady, pędy konopi — najczęściej poniżej kwiatostanu. Jesienią gąsienice przemieszczają się do dolnej części pędów i tam w oprzędzie zimują.
Zapobieganie i zwalczanie
Podstawowymi zabiegami są podorywka i głęboka orka przedzi- mowa, która niszczy zimujące gąsienice. Należy także ścinać i palić dziki chmiel, a także palić ściernisko. Słomę porażonego prosa należy zużytkować przed majem, aby zniszczyć znajdujące się w niej gąsienice.
Zabiegi chemiczne na plantacjach kukurydzy stosuje się w okresie masowego lotu motyli i składania jaj, przed wgryzaniem się gąsienic v/ pędy. Do opylania zalecane są: Basudin 10 G (15 kg/ha), Diazinon 10 G (15 kg/ha) i Metation E 50 (1 1/ha).

Błyszczka jarzynówka

Jest to motyl średniej wielkości o skrzydłach rozpiętości około 4,5 cm, łatwy do rozpoznania po znaku o kształcie greckiej litery y na przednich, ciemnobrunatnych skrzydłach. Gąsienica, długości około 3 cm, jest zielonożółta lub zielona, o ciele rozszerzonym ku tyłowi, z rzadkimi, drobnymi włoskami umieszczonymi na brodawkach. Gąsienice błyszczki jarzynówki żerują na liściach wielu roślin uprawnych, najczęściej buraka, ziemniaka, rzepaku i lnu.
W ciągu roku rozwijają się dwa pokolenia szkodnika.
Błyszczka jarzynówka występuje co kilkanaście lat nagle i masowo, zwykle zaskakując rolników. Przyczyną tych klęskowych po- jawów są’dalekie i masowe przeloty motyli na nowe tereny.
Zapobieganie i zwalczanie. Rośliny należy opryskiwać lub opylać w okresie żerowania młodych gąsienic, co zwykle ma miejsce od końca czerwca do połowy sierpnia. Do opryskiwania zalecane są: Foschlor płynny 25 (1,8— 3 1/ha), Karbatox zawiesinowy 75 (1,8 kg/ha), Owadofos płynny 50 (0,9 1/ha), Metation E 50 (1 1/ha), Nexion EC 40 (0,3 1/ha), Cidial 50 L (0,6 1/ha).
Do opylania można stosować Owadofos pylisty 5 w dawce 20—30 kg/ha.

Rolnice

Z wielu gatunków tych motyli występujących w Polsce najgroźniejsze są: rolnica zbożówka, rolnica gwoździówka i rolnica pszenicówka. Gąsienice mają barwę ciemnooliwkową, długość 3—4 cm. Motyle latają w nocy. Samica składa jaja na powierzchni gleby. Wylęgłe gąsienice początkowo przebywają na roślinach, starsze kryją się w dzień w glebie, a żerują w nocy. Szkody można dostrzec latem: liście i pędy różnych roślin uprawnych, podcięte u nasady, wciągane są przez gąsienice do gleby i tam zjadane. Bulwy ziemniaka i korzenie buraka są przegryzane na wylot lub mają wygryzane głębokie rany. Gąsienice zjadają także wysiane ziarno zbóż i kiełki.
Zapobieganie i zwalczanifc
Należy przede wszystkim przestrzegać zasad agrotechniki: terminowo wykonywać podorywkę i głęboką orkę przedzimową. Jeżeli mimo to rolnice występują na polu, opyla się lub opryskuje rośliny w początkowym okresie żerowania młodych gąsienic. Do tego celu można użyć: Basudin 25 EC (1 1/ha), Cymbusz 25 EC (0,1 J/ha), Metation E 50 (1 1/ha), Owadofos płynny 50 (1 1/ha), Nuvacron 40 (0,8 1/ha), Owadofos pylisty 5 (20 kg/ha). Można także po wystąpieniu widocznych śladów żerowania opylać lub opryskiwać glebę pod roślinami stosując Nuvacron 40 (1,5—2 1/ha w 200 1 wody).
Przed siewiem lub sadzeniem można stosować na całą powierzchnię pola, a następnie wymieszać z 10—20 cm warstwą gleby preparaty Basudin 10 G lub Diazinon 10 G w ilości 40—60 kg/ha.

Pędraki

Są to larwy chrabąszczy i innych pokrewnych gatunków chrząszczy. Najczęściej występują pędraki chrabąszcza majowego i chrabąszcza kasztanowca, guniaka czerwczyka, ogrodnicy niszczycielski, jedwabka i nierównanie listnika. Pędraki mają brudnobiałe ciało charakterystycznie zgięte w kształcie podkowy i brunatną głowę. Długość dorosłego pędraka po rozprostowaniu wynosi od 2 cm (ogrodnica niszczylistka) do 4 cm (chrabąszcz majowy). Samice składają jaja do gleby. Wyległe larwy rozwijają się w glebie aż do przepoczwarczenia, po czym na powierzchnię wychodzą chrząszcze. Całkowity rozwój pędraków trwa od 2 do 4, a nawet 5 lat, zależnie od gatunku. Rozwój 5-letni przechodzi chrabąszcz majowy i chrabąszcz kasztanowiec.
Chrząszcze obgryzają liście drzew owocowych i leśnych. Znacznie większe szkody wyrządzają pędraki, które podgryzają korzenie wielu roślin zarówno zielnych, jak i drzewiastych, osłabiając je, a nawet powodując zamieranie. W szkółkach drzewka owocowe podgryzione przez pędraki nie rosną, wcześnie zrzucają liście, a pędy usychają. Pędraki chrabąszcza majowego wyrządzają największe szkody w drugim i trzecim roku życia. Masowe loty chrabąszczy, tzw. rójki, mają miejsce co 4—5 lat.
Pędraki występują na terenie całej Polski, głównie jednak w glebach średnio zwięzłych, niepodmokłych i nasłonecznionych.
Zapobieganie i zwalczanie
W czasie rójki chrabąszcze gromadzą się przede wszystkim na drzewach przydrożnych i na skrajach lasu. Można strząsać je na ziemię, a następnie niszczyć. Zabieg taki należy wykonywać rano, gdy chrabąszcze są mało ruchliwe.
Zwalczanie chemiczne pędraków polega na opylaniu gleby Owadziakiem pylistym 2,4 lub Pędraczakiem 2, w dawce 70—100 kg/ha. Zabieg przeprowadza się w końcu lata lub wczesną jesienią, co najmniej 3 tygodnie przed siewem. Preparaty należy następnie dokładnie wymieszać z glebą ciężkimi bronami lub kultywatorem.
Bezpośrednio przed siewiem lub sadzeniem na całą powierzchnię- pola można stosować preparaty: Basudin 10 G albo Diazinon 10 G, w dawce 80—-120 kg/ha. Preparaty należy wymieszać glebogryzarką z 10—20 cm warstwą gleby. W ziemniakach i burakach można stosować Dursban 5 G (20 kg/ha), a w burakach Temik 10 G (10— 12 kg/ha), także rzędowo, równocześnie z siewem buraków lub sadzeniem ziemniaków, przy użyciu aplikatora do granulatów.

Drutowce

Są to larwy chrząszczy zwanych sprężykami. Larwy mają ciało barwy brunatnożółtej, około 2 cm długości, cienkie, wydłużone, pokryte twardą okrywą, co upodabnia je do kawałka drutu (stąd nazwa drutowce). Larwy rozwijają się w glebie przez 3 do 5 lat, zależnie od gatunku. Szkody wyrządzają tylko larwy, które żerują na korzeniach, bulwach i u nasady łodyg różnych roślin. Młode rośliny więdną i zasychają, starsze nie giną, lecz mają wzrost zahamowany.
W największych ilościach drutowce występują na trwałych użytkach zielonych. Przeznaczając je pod uprawę zbóż, należy przeprowadzić kontrolę gleby. Jeżeli przeciętnie na powierzchni 1 m2 znajduje się ponad 10 drutowców, trzeba glebę opylić środkami chemicznymi.
Zapobieganie i zwalczanie
Na polach silnie opanowanych przez drutowce zaleca się uprawiać rośliny mniej wrażliwe na ich żerowanie, np. len, gorczycę i rośliny motylkowe. Drutowce są bardzo wrażliwe na brak wody w glebie i suszę. Wczesna podorywka wykonana w dni suche i gorące skutecznie niszczy te szkodniki, gdyż wyrzucone na powierzchnię szybko i masowo giną. Na małym terenie można umieszczać w wierzchniej warstwie gleby bulwy ziemniaka. Larwy wgryzają się w bulwy, które po paru dniach należy wyjąć z gleby i zniszczyć szkodniki.
Środkami chemicznymi opyla się zaoraną glebę w końcu lata lub wczesną jesienią, co najmniej na 3 tygodnie przed siewem. Preparat należy następnie dobrze wymieszać z glebą za pomocą brony lub kultywatora. Zalecane są następujące preparaty: Basudin 10 G i Diazinon 10 G, w dawce 80—120 kg/ha, stosuje się krótko przed siewem na całą powierzchnię pola i miesza się z 10—20 cm warstwą gleby.
Przy pomocy aplikatora (za kółkiem ugniatającym) stosuje się rzędowo w czasie siewu nasion buraków Counter 5 G (15 kg/ha), Dyfonate 10 G (10 kg/ha). Są to preparaty trujące i mogą być stosowane tylko przez przeszkolone brygady ochrony roślin. Preparaty te można stosować tylko w uprawach buraków. Dursban zalecany jest na ziemniaki i buraki w dawce 20 kg/ha. Należy go wysiewać podobnie jak Counter i Dyfonate za pomocą aplikatora w czasie siewni lub sadzenia. Jest on mniej szkodliwy i może być stosowany nie tylko przez brygady przeszkolone, jednakże z zachowaniem wszystkich zaleceń podanych na etykiecie.

Niszczyk zjadliwy

Jest to robak z gromady nicieni. Żeruje w podziemnych częściach wielu roślin uprawnych. Ma kształt nitkowaty, długość około 1 mm. Zimuje larwa w resztkach roślinnych w glebie. Na wiosnę larwy przechodzą do gleby, a następnie przenikają do podziemnych części roślin, powyżej korzeni, i wędrują do łodygi, liści i kwiatów. Pełny rozwój jednego pokolenia, który odbywa się w tkankach rośliny,, trwa od 3 do 4 tygodni. W ciągu roku rozwija się kilka pokoleń. Im cieplej, tym więcej pokoleń może się rozwinąć. Zaatakowane rośliny wykazują różne objawy chorobowe.
Zboża mają źdźbła krótkie, rośliny są u nasady silnie zgrubiałe, liście pomarszczone i skręcone, kłosy słabe, ziarno niedokształcone, „chude”. Rośliny silnie zaatakowane nie kłoszą się i wcześniej zamierają.
Kukurydza jest bardzo niska (do 40 cm), ma nienormalną barwę i skręca się. System korzeniowy jest słaby, wskutek czego roślina łatwo się wywraca.
Koniczyna czerwona, biała i inkarnatka reagują zahamowaniem wzrostu, zgrubieniem nasadowej części rośliny i nadmiernym rozgałęzieniem pędów. Wiele pączków nie rozwija się. Przyłistki są jasne i pomarszczone. Opanowane przez nicienie młode siewki giną. Jesienią widoczne jest grubienie nasady główek kwiatostanowych. Zaatakowane rośliny źle zimują i w dużym procencie wymarzają.
Młode rośliny lucerny są karłowate, o pędach krótkich, u nasady zgrubiałych i zniekształconych, listkach zwykle zwiniętych. W miarę wzrostu roślin nicienie przemieszczają się w górę i powodują zgrubienie górnych części roślin. Na wiosnę następnego roku po siewie
lucerny widoczne są niewielkie, puste, okrągłe place (średnicy do 1 m), które w następnych latach powiększają się i przybierają kształt nieregularny.
Na bulwach ziemniaka objawy porażenia przez nicienie przypominają objawy parcha zwykłego. Nasady liścia ulegają zgrubieniu i zniekształceniu.
U buraka szkodnik atakuje zwykle górną część korzenia, na którym powstaje głęboka, sucha rana. Wzrost roślin ulega zahamowaniu. Przez ranę wnikają do tkanek różne bakterie powodujące gnicie i zamieranie roślin. Niekiedy atakowane są już siewki buraka, czego objawem jest zgrubienie ich dolnej części. Podobny obraz uszkodzeń widoczny jest na marchwi.
Opanowane przez nicienie rośliny tytoniu rozwijają się słabo,
część nasadowa łodygi grubieje i gnije, co powoduje jej załamywa- nie się.
Młode rośliny cebuli mają liście skręcone, chlorotyczne i często zamierają. Liście starszych roślin są skrócone i żółte, u ich nasady zaś powstają gnijące rany. Wnętrze porażonej cebuli staje się mączyste, a piętka pęka. Gdy porażona cebula zasycha, nicienie gromadzą się na zewnątrz w okolicy piętki, tworząc kremowy nalot. Podobnie wyglądają porażone przez nicienie cebule roślin ozdobnych.
Rozwojowi szkodnika sprzyja chłodna i wilgotna wiosna. Na sąsiednie plantacje przenosi się wraz z nasionami, z resztkami pożniwnymi lub z ziemią przylepioną do narzędzi uprawowych.
Zapobieganie i zwalczanie
Podstawę ochrony roślin przed niszczykiem zjadliwym stanowią zabiegi agrotechniczne, a przede wszystkim prawidłowe zmianowanie. Dla żyta przedplonem powinny być: łubin, seradela lub lucerna chmielowa. Jeśli stwierdzi się porażenie roślin okopowych, to trzeba zaprzestać ich uprawy na tym polu przez 4—5 lat. Na polach, gdzie opanowana przez nicienie była koniczyna, nie należy jej uprawiać przez 8 lat, a w razie porażenia cebuli, pietruszki, selera i buraka przerwa powinna wynosić 3—4 lata. Dla roślin tych zalecane są jako przedplony: cykoria, sałata, koniczyna czerwona i biała, lucerna i kapusta. Istotne znaczenie ma też zwalczanie chwastów, na których nicienie znajdują dobre warunki rozwoju. Plantacje, na których widoczne są objawy uszkodzeń, powinny być intensywnie nawożone pogłównie. Siać należy zdrowe i zbadane nasiona. Po zbiorze roślin, szczególnie buraków, ziemniaków i cebuli, z zarażonych pól trzeba usunąć i zniszczyć resztki roślin. Resztki roślin mogą być przeznaczone na kompost pod warunkiem kompostowania przez co najmniej 4 miesiące.
Gleby ciężkie, wilgotne powinny być zdrenowane, co pogorszy warunki rozwoju nicieni.
Do chemicznego zwalczania zalecane są następujące preparaty: Nematin (1000—2000 1/ha), Bunema (400—600 1/ha) lub Basamid granulat (40—50 g/m2 lub 200—250 g/ms gleby). Stosując niższą dawkę Nematinu należy uzupełniać ją do 2000 1 wodą. Środek Bunema stosuje się bez rozcieńczania. Preparaty wprowadza się do gleby na»
głębokość 20 cm w rzędy co 20 cm, w dwa tygodnie po zbiorze roślin.
Preparaty można także rozlać na powierzchni pola, ale wtedy trzeba glebę przemieszać glebogryzarką do głębokości 20 cm, a następnie przywałować. Wyższe z podanych dawek zaleca się na gleby wilgotne i zwięzłe. Zabiegu tego nie należy stosować na glebach zbyt wilgotnych, gdzie utrudnione jest wymieszanie preparatu z glebą. Temperatura gleby na głębokości 10 cm powinna być wyższa od +8°C (optymalna 8—18°C).
Zalecane są także preparaty działające bardziej radykalnie jednak ze względu na to, że są one silnymi truciznami (I klasa toksyczności) mogą być stosowane tylko przez specjalnie w tym celu przeszkolone brygady ochrony roślin. Są to: Furadan 5 G (20 kg/ha) i Temik 10 G (10 do 12 kg/ha) stosowane rzędowo w czasie siewu buraków za pomocą aplikatora do granulatów. Vydate zalecany na burakach w dawce 25—30 kg/ha i ziemniakach w dawce 35—50 kg/ /ha również należy stosować rzędowo za pomocą aplikatora, podczas siewu buraków lub sadzenia ziemniaków. Dawki niższe z podanych stosować należy na glebach słabo próchnicznych. Liści nie wolno spasać przed upływem 5 miesięcy.
Na małych powierzchniach (rozsadniki, inspekty, szklarnie) można glebę zdezynfekować termicznie. Zarówno w sprawie stosowania środków chemicznych, jak i odkażania termicznego należy zwrócić się do najbliższego oddziału rejonowego wojewódzkiej stacji kwarantanny i ochrony roślin.