Category Archives: Szkodniki roślin zbożowych

Łokaś garbatek

Na zasiewach zbóż ozimych jesienią lub wczesną wiosną można zauważyć młode rośliny o postrzępionych liściach lub przeżartych i połamanych źdźbłach. Z liści pozostają niekiedy jedynie nerwy. Rośliny zaatakowane i uszkodzone przez szkodnika giną lub wytwarzają nadmierną liczbę pędów bocznych, które często nie wykształcają kłosów.
Szkody wyrządzają larwy i chrząszcze. Larwa dorosła ma około 25 mm długości, ciało białe, głowa i przedtułowie kasztanowato- brązowe. Na śródtułowiu i odwłoku widoczne są ciemne płytki
grzbietowe i małe plamki boczne. Chrząszcz, długości około 15 mm, ma barwę czarną o słabym połysku metalicznym. Brzuszna strona ciała jest jasnobrązowa. Zimuje larwa w glebie na głębokości 30— 40 cm. Wiosną larwy żerują na liściach zbóż ozimych, a później jarych (pszenicy, żyta, jęczmienia, rzadziej owsa). Głównie w nocy i w dni pochmurne, w dni słoneczne chowają się w glebie. Chrząszcze pojawiają się w czerwcu i lipcu. Żerują w nocy na kłosach zbóż i traw, zjadając miękkie ziarno. W lipcu i sierpniu samice składają jaja w małych złożach do gleby. Po 2—3 tygodniach wylęgają się larwy, które wędrują w poszukiwaniu odpowiedniego pokarmu.
Zapobieganie i zwalczanie
Masowemu wystąpieniu łokasia garbatka zapobiega prawidłowe wykonanie zabiegów agrotechnicznych zalecanych przy uprawie zbóż.
W razie licznego wystąpienia szkodnika zaleca się zastosowanie środków chemicznych. Do opryskiwania plantacji, jesienią po wzejściu zbóż ozimych lub wczesną wiosną, po rozmarznięciu gleby, można użyć Karbatox zawiesinowy 75 (1,8 kg/ha). Natomiast do opylania, w tych samych terminach, służy Gamametox pylisty (25 kg/ha).

Pryszczarek heski

Dorosły owad, długości około 3 mm, barwy ciemnoszarej, jest podobny do komara. Larwy mają ciało długości do 3 mm, kształtu wrzecionowatego, barwy żółtawej lub zielonkawej. Biała poczwarka jest zamknięta w bobówce długości 4—-5 mm, kształtem i barwą podobnej do nasienia lnu. Ziipuje larwa w bobówce. Muchówki latają w końcu kwietnia lub w maju. Samice składają jaja na dolnych liściach zbóż jarych. Jedna samica składa przeciętnie 50 jaj barwy jasnoczerwonej. Wylęgłe larwy wędrują pod pochwą liściową do pierwszego lub drugiego kolanka i osiadłszy na źdźble wysysają z niego soki. Przepoczwarczają się w pobliżu podstawy źdźbła.
Lot muchówki pokolenia letniego odbywa się w sierpniu. Samice składają jaja na oziminach. Larwy wylęgają się we wrześniu i wysysają soki z młodych roślin. W listopadzie schodzą do gleby, gdzie zimują w bobówkach.
Zaatakowane młode rośliny zbóż, zarówno jarych (wiosną), jak i ozimych (jesienią), są zahamowane we wzroście, mają źdźbła zgrubiałe, żółkną i zasychają. Źdźbła roślin uszkadzanych po wykłoszeniu łamią się u podstawy lub są powyginane. Kłosy tych roślin są słabo wykształcone lub zbielałe.
Szkody wyrządzane przez pryszczarka zależą od fazy rozwojowej, w której rośliny zostały zaatakowane. Młode rośliny przeważnie giną lub wydają źdźbła boczne o słabych kłosach. Bardzo szkodliwe jest zaatakowanie źdźbła głównego, które nie wytwarza wtedy kłosa. Silnie uszkodzone oziminy giną najczęściej w jesieni lub w zimie.
Zapobieganie i zwalczanie
W latach, w których pryszczarek pojawia się masowo, trzeba przede wszystkim opóźnić siew zbóż ozimych. Zboża jare muszą być wysiane wcześniej i w oddaleniu od atakowanych ozimin. Ścierń należy głęboko przyorać. Oziminy opanowane przez pryszczarka heskiego należy wzmacniać wiosną przez saletrowanie. Zwalczanie chemiczne zalecane jest tylko na życie. W tym przypadku stosować można Metation E-50 lub Owadofos płynny 50 w dawce 1 i/ha lub zaprawianie Zaprawą nasienną GT (250 g/100 kg ziarna).

Niezmiarka paskowana

Jest to muchówka długości 4 mm, barwy żółtej, z trójkątną, czarną plamką na głowie i trzema czarnymi, podłużnymi paskami na tułowiu. Larwa ma ciało długości 6—8 mm, białe lub żółtawe, cylindryczne, w przedniej części zwężone. Zimują larwy u podstawy źdźbła pszenicy, jęczmienia, żyta i traw (głównie perzu). W maju lub na początku czerwca larwy przepoczwarczają się. Muchówki składają jaja na górnych liściach. Po 7—8 dniach wylęgają się larwy, które wgryzają się pod pochwę liściową i żerują na dokłosiu, posuwając się do pierwszego kolanka. Przepoczwarczają się wewnątrz pędu mniej więcej na 2 tygodnie przed żniwami. Muchówki następnego pokolenia wylatują w okresie zbioru jęczmienia jarego. Okres składania jaj trwa od wzejścia wcześniej wysianych ozimin do października. Larwy pokolenia jesiennego wyżerają kanały aż do podstawy źdźbła ozimin, gdzie zimują.
Zapobieganie i zwalczanie
Przyspieszając kłoszenie się roślin, powoduje się dużą śmiertelność larw, gdyż znajdą się one na odsłoniętym dokłosiu pod bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, które je zabijają.
W tym celu należy zboża jare wysiewać możliwie najwcześniej, zboża ozime zaś możliwie późno, a ponadto stosować nawożenie (również wiosenne ozimin), wzmacniające rośliny. Ważnym zabiegiem agrotechnicznym jest też niszczenie perzu, zaorywanie odłogów i miedz porośniętych trawami, gdzie drugie pokolenie niezmiarki zwykle składa jaja. Znaczna część larw jest niszczona przez wczesną podorywkę pożniwną i głęboką orkę jesienną. Jeżeli szkodnik wystąpi w większym nasileniu, należy opryskać rośliny wczesną jesienią, podczas masowego lotu muchówek nad najwcześniejszymi zasiewami. Pszenicę można opryskiwać także wiosną w okresie kłoszenia się żyta. Termin ten musi być sygnalizowany przez służbę ochrony roślin. Do opryskiwania zalecane Są: Owadofos płynny 50 (1 1/ha) lub Metation E-50 (1 1/ha).

Ploniarka zbożówka

Ploniarka jest małą (około 2 mm), czarną muchówką. Szkody wyrządzają białe, pozbawione nóg larwy. Zimuje larwa ukryta wewnątrz roślin zbóż ozimych i traw, u podstawy źdźbła. Przepoczwarcza się w marcu lub kwietniu. W końcu kwietnia lub w maju wylatują owady dorosłe. Samice składają jaja pojedynczo na górnej stronie liści zbóż będących w fazie 2—3 listków lub na pędach bocznych starszych roślin. Larwy tego pokolenia wgryzają się pod pochwę liściową i żerują u podstawy liścia sercowego. Roślina wcześnie zaatakowana przez kilka larw usycha. Słabo uszkodzone rośliny dają pędy boczne i grubieją u podstawy cebułkowato. Larwy drugiego pokolenia występują w lecie i atakują kłoski zbóż, przede wszystkim owsa, żerując w wiechach i w niedojrzałym ziarnie. Roślina zaatakowana przez ploniarkę ma wzrost zahamowany, a ziarno jest niedorozwinięte („chude”). Muchówki trzeciego pokolenia składają jaja na młodych oziminach. Larwy żerują w pędach, podobnie jak larwy pokolenia wiosennego, i tam zimują.
Zapobieganie i zwalczanie
W rejonach licznego występowania ploniarki zbożówki należy siać żyto ozime między 15 a 25 września, pszenicę — między 20 a 30 września, zboża jare możliwie najwcześniej. Konieczna jest wczesna podorywka umożliwiająca kiełkowanie osypanych ziarn, co pozwala zniszczyć samosiewy z larwami za pomocą głębokiej orki przed-zimowej. Nawożenie pogłówne zbóż nawozami azotowymi zwiększa krzewienie i zmniejsza porażenie źdźbeł.
W latach masowego wystąpienia szkodnika można stosować środki chemiczne. Zabiegi wykonuje się podczas nalotu muchówek na najwcześniejsze zasiewy jesienne, a wiosną, gdy rośliny są we wczesnej fazie rozwoju. Do opryskiwania stosuje się Owadofos płynny 50 (1 1/ha) lub Metation E-50 (1 1/ha), do opylania — Owadofos pylisty 5 (20 kg/ha). Można także zaprawiać ziarno Zaprawą nasienną GT (250 g/100 kg ziarna).

Skoczek sześciorek

Jest to owad długości około 4 mm, żółtozielony lub brązowy, z 6 czarnymi plamkami na dużej głowie. Skrzydła długie, przezroczyste, ułożone są dachówkowato. Tylne nogi przystosowane są do skakania. Larwy różnią się od owadów dorosłych wielkością i brakiem skrzydeł. Zimują jaja pod skórką liści traw lub zbóż. Wiosną wylęgają się larwy, które żerują na różnych roślinach. W ciągu roku rozwijają się dwa lub trzy pokolenia. Owady dorosłe i larwy wysysają soki z roślin, które żółkną i usychają. Najbardziej zagrożone są rośliny w pasie brzeżnym łanu. Później skoczki przenoszą się na rośliny w głębi pola. Masowe pojawy tego szkodnika notowane są szczególnie w latach suchych, a największe szkody wyrządzane na glebach piaszczystych, gdzie niedobór wody uniemożliwia roślinom wydanie nowych pędów. Ostatnio obserwuje się przenoszenie przedskoczki niektórych wirusów powodujących choroby zbóż, co zwiększa ich szkodliwość.
Zapobieganie i zwalczanie
Niezbędne są: wczesny siew zbóż jarych, wczesne wykonanie podorywek, głęboka orka przedzimowa, wiosenne nawożenie roślin w celu przyspieszenia ich rozwoju i niszczenie chwastów. Zabiegi chemiczne należy wykonywać według wskazówek służby ochrony roślin z chwilą wystąpienia szkodników na roślinach. Na ogół wystarczy przeprowadzenie zabiegu na brzeżnych pasach plantacji. Do opryskiwania zalecane są preparaty: Anthio (0,6—1,2 1/ha), Bi 58 EC (0,6 1/ha), Metation E-50 (1 1/ha), Owadofos płynny 50 (1 1/ha), lub Sadofos płynny 30 (2,4 1/ha), na pszenicy ozimej (1,8 1/ha). Do opylania służy Owadofos pyiisty 5 (20 kg/ha).

Mszyce

Na zbożach i trawach występuje kilka gatunków mszyc. W ostatnich latach notowano w niektórych rejonach kraju duże nasilenie występowania mszyc i szkód przez nie wyrządzanych. Mszyce wysysają soki z tkanek powodując ich więdnięcie i usychanie. Wpływają także hamująco na rozwój kłosów oraz wielkość i liczbę ziarn w kłosie, wskutek czego zmniejszają plon. Mszyce zimują w postaci jaj. Niektóre gatunki, tak zwane dwudomowe, rozwijają się na dwóch gatunkach roślin, przy czym drugim gatunkiem jest drzewo lub krzew i na nim składane są jaja zimowe. Na przykład mszyca czeremchowo-zbożowa zimuje na czeremsze. Gatunki jednodomowe zimują na młodych roślinach pszenicy i żyta. Mszyce rozmnażają się przez cały okres wegetacji dając kilka pokoleń.
Zapobieganie i zwalczanie
Zabiegi agrotechniczne i chemiczne zalecane w wypadku skoczka sześciorka skutecznie zwalczają mszyce.