Category Archives: Choroby roślin zbożowych

Zwalczanie szkodników – opuchlak lucernowiec

Chrząszcz, długości 9—12 mm, jest matowo czarny, pokryty popielato-żółtymi, drobniutkimi szczecinkami i szarymi łuskami. Na przedpleczu znajdują się małe wzgórki; pokrywy skrzydłowe kształtu jajowatego, struktura powierzchni ziarnista. Larwa, długości 10— 13 mm, jest beznoga, barwy białawej, z głową brązową. Pełny rozwój szkodnika od jaja do owada dorosłego trwa dwa lata. W pierwszym roku rozwoju zimują w glebie larwy, w drugim — chrząszcze. Chrząszcze pojawiają się na roślinach uprawnych w kwietniu. Po krótkim okresie żerowania samice składają jaja do gleby w pobliżu roślin żywicielskich (lucerna, koniczyna, bób, chmiel, szparag, krzewy owocowe oraz rośliny ozdobne). Chrząszcze obgryzają korę, wyżerają dziury w liściach, zjadają pączki, nadgryzają pędy. Larwy żerują na korzeniach wygryzając w nich rynienkowate zagłębienia, a często drążą chodniki od szyjki korzeniowej do wierzchołka korzenia. Uszkodzone rośliny więdną i niekiedy zamierają. Larwy przepoczwarczają się w glebie. Zapobieganie i zwalczanie. Nowe plantacje lucerny i koniczyny należy zakładać z dala od starych chmielników itp. Opylanie roślin ograniczyć do brzeżnych paltsów i wykonywać tylko na plantacjach nasiennych w momencie pojawienia się pierwszych chrząszczy. Stosuje się Owadziak pylisty 2,4 (30 kg/ha). Wczesną wiosną można stosować doglebowo Diazinon 10 G lub Basudin 10 G (80 kg/ha). Preparat zmieszać z glebą za pomocą brony.

Lucerna i jej szkodniki – ozdobnik lucernowiec

Szkodnik ten rozprzestrzeniony jest w całym kraju, ale nasilenie jego występowania zależy od warunków atmosferycznych i agrotechnicznych. Szczególnie duże szkody wyrządza na lucernie nasiennej. Owad dorosły ma ciało długości około 9 mm, zielonkawoszare, z dwiema ciemnymi smugami na tarczce, nogi i czułki silnie wydłużone. Larwa jest podobna do owada dorosłego, ale mniejsza i bez- skrzydła, początkowo czerwonobrązowa, później zielonkawa. Zimują jaja w dolnych częściach łodyg lucerny i w łodygach różnych chwastów, jak komosa biała, bylica pospolita, krwawnik i inne. Larwy wylęgają się około połowy maja. Zarówno larwy, jak i owady dorosłe wysysają soki z liści, pączków kwiatowych i młodych strąków lucerny, rzadziej innych roślin motylkowych. Uszkodzone części rośliny odbarwiają się, usychają i opadają. Z kwiatostanów pozostają tylko szypułki. Pojawienie się owadów dorosłych przypada na pierwszą lub drugą połowę czerwca. Składanie jaj trwa od końca czerwca do początku sierpnia. Larwy wylęgają się przeważnie w lipcu. Owady dorosłe pokolenia letniego występują najliczniej w pierwszej połowie września. Samice składają jaja przez cały wrzesień. W ciągu roku rozwijają się dwa pokolenia ozdobnika lucernowca. Zapobieganie i zwalczanie. Plantacje nasienne zakładać z dala od starszych plantacji przeznaczonych na nasiona. Lucernę kosić możliwie nisko i starannie zebrać resztki roślin. Niszczyć chwasty. W razie liczniejszego wystąpienia szkodnika opryskać plantacje nasienne w okresie formowania się pąków kwiatostanowych jednym z następujących preparatów: Metation E-50 (0,9 l/ha), Nexion EC 40 (0,6 l/ha), Owadofos płynny 50 (0,9l/ha), Zolone 35 EC (2 l/ha) lub Zolone 30 WP (2 kg/ha).

Pchełki występujące na lnie

Zaraz po wzejściu roślin na liścieniach i młodych listkach pojawiają się dwa gatunki pchełek: pchełka lnowa i długostopka lnowa. Chrząszcz pierwszego gatunku ma 1,5—2 mm długości, barwę czarną z metalicznym połyskiem, chrząszcz drugiego gatunku ma 1,3—1,6 mm długości i barwę czarną z brązowym połyskiem. Pchełki są bardzo ruchliwe i przy spłoszeniu wykonują szybkie skoki. Szkody wyrządzają głównie chrząszcze, które wygryzają okrągłe
otwory w liścieniach oraz liściach lnu. Uszkodzone rośliny giną łub rosną słabiej, a plony nasion i włókna są niższe. Rośliny, które mają już 3 pary liści, są mniej wrażliwe na uszkodzenia. Pchełki są szczególnie groźne podczas słonecznej i ciepłej pogody. Deszcze i chłody silnie ograniczają ich rozwój i szkodliwość. Samice składają jaja do gleby, a wylęgłe larwy żerują na korzonkach lnu, nie wyrządzając większych szkód. Młode chrząszcze pojawiają się w czerwcu, a ich żer przed zbiorem lnu nie ma znaczenia gospodarczego. Zimują w ściółce leśnej, na miedzach i w rowach przydrożnych pod zeschłą trawą. Wychodzą z kryjówek wczesną wiosną i początkowo, żerują na wilczomleczu.
Zapobieganie i zwalczanie
Jedynie skuteczne jest zwalczanie chemiczne. Pierwszy zabieg wykonuje się na początku nalotu pchełek na wschody lnu, co ma miejsce w drugiej połowie kwietnia lub na początku maja. Zabieg powtarza się po 7—10 dniach, jeśli ponownie pojawiają się chrząszcze. Do opryskiwania stosuje się: Metation E-50 (1 1/ha), Gama- karbatox zawiesinowy (1 kg/ha), Owadofos płynny 50 (1 1/ha), Pro-potox M płynny (3 1/ha) lub Karbatox zawiesinowy 75 (1,8 kg/ha), do opylania: Gamametox pylisty (20—25 kg/ha), Karbatox pylisty 5, (20 kg/ha).

Brunatnienie i łamliwość łodyg lnu

Rośliny lnu ulegają porażeniu przez grzyb we wszystkich fazach rozwoju. Już na liścieniach i łodyżkach siewek występują brunatne, szybko powiększające się plamy, pokrywające w końcu całe liścienie, które zamierają, zwisają i nie opadają. Podobne plamy pojawiają się również na liściach, które brunatnieją i zasychają. Plamy na łodygach są nieco wydłużone, o niewyraźnych zarysach, początkowo nieco jaśniejsze, otoczone ciemniejszą obwódką. Później brunatnieją, często zlewają się i opasują łodygę dokoła. Przy silnym porażeniu brunatnieją całe łodygi wraz z rozgałęzieniami. W czasie suszy kora łodygi pęka wzdłuż w miejscu porażonym. Łodygi często łamią się u nasady, gdzie plamy są wgłębione. Chore rośliny zamierają gniazdami. Porażeniu ulegają również działki kielicha i torebki nasienne, na których pojawiają się brunatne plamy. Porażone nasiona ciemnieją, tracą charakterystyczny połysk, są zdrobniałe i mają obniżoną zdolność kiełkowania. Na skutek porażenia ściany włókien ulegają zdrewnieniu, wskutek czego są kruche i łatwo się rwą. Ubytki w zasiewach lnu (zwłaszcza przy późnym siewie) mogą przekraczać 50% roślin.
Zapobieganie i zwalczanie
Chorobę zwalcza się podobnie jak antraknozę lnu. Zalecany jest ponadto możliwie wczesny siew, ponieważ choroba ta występuje w dużym nasileniu na lnach sianych późno.

Fuzariozy lnu

Źródłem zakażenia roślin przez grzyby powodujące tę chorobę są chore nasiona i resztki roślinne w glebie. Silnie porażone nasiona najczęściej nie kiełkują lub dają słabe kiełki, które giną przed wydostaniem się na powierzchnię. Innym objawem jest zgorzel szyjki korzeniowej siewek i spowodowane tym żółknięcie oraz zamieranie siewek. Więdnięcie fuzaryjne można zaobserwować na młodych roślinach do fazy kwitnienia. Porażone rośliny nagłe więdną od wierzchołka, który zgina się w dół, a liście ich zwisają. Następnie liście żółkną i brunatnieją, skręcają się zasychając. W końcu obumierają całe rośliny. Choroba występuje na plantacji przeważnie gniazdowo: tworzą się place zwiędłych, zbrunatniałych i zamarłych roślin. Korzenie chorych roślin również ulegają zbrunatnieniu i zniszczeniu, wskutek czego można je łatwo wyciągnąć z ziemi. Jeżeli porażeniu ulegną rośliny po kwitnieniu, to mogą wykształcić torebki nasienne, są one jednak często niedorozwinięte, a ich nasiona są porażone. Więdnięcie furazyjne znacznie zmniejsza plon nasion i włókna oraz wpływa ujemnie na jego jakość.
Zapobieganie i zwalczanie
Nie należy uprawiać lnu na tym samym polu częściej niż co 5 lat. Starannie oczyszczone nasiona zaprawiać bezpośrednio przed siewem Zaprawą nasienną T (3 g/kg nasion). Przed zaprawianiem zwilża się nasiona olejem parafinowym (15 ml/kg nasion) lub przegotowaną wodą (10—15 ml/kg). Stosuje się też zaprawy podane przy antraknozie. Wysiewać nasiona wcześnie i nie za głęboko. Usuwać i niszczyć resztki po zbiorze.

Chowacz galasówek

Chrząszcz tego gatunku jest długości 3—3,5 mm, barwy czarnej, matowej. Beznogie larwy są białe z ciemną głową, długości około 5 mm, wygięte rogalikowato. W końcu sierpnia lub we wrześniu samice składają jaja w szyjkę korzeniową młodych roślin rzepaku ozimego. Po 2—3 tygodniach wylęgają się larwy, które żerują wewnątrz tkanki, a w miejscu żerowania tworzy się wyrośl. Żerowanie larw osłabia rośliny, szczególnie niedostatecznie nawożone lub zbyt zagęszczone. Tkanki wyrośli w czasie mrozów łatwiej przemarzają, co może spowodować zamieranie korzeni, a w związku z tym gnicie roślin.
Zapobieganie i zwalczanie
Prostym i najskuteczniejszym sposobem zwalczania chowacza galasówka jest zaprawianie nasion preparatem Oftanol T (40 g/kg nasion) lub Zaprawą nasienną GTS (50 g/kg nasion). Zaprawiać nie wcześniej niż na 2 tygodnie przed siewem. Zaprawa ta chroni także rośliny przed chorobami grzybobójczymi. Jeżeli nasion nie zaprawiono, a na 1 metrze bieżącym rzędu znajdą się 2—3 chrząszcze, to należy wschody rzepaku lub rzepiku opryskać lub opylić środkami chemicznymi. Do opryskiwania zaleca się Gamakarbatox zawiesinowy (1 kg/ha).

Chowacz podobnik

Chrząszcz, długości 2—3 mm, należy do mniejszych chowaczy. Jest czarny z odcieniem ołowianym i pokryty szarymi łuskami. Beznogie larwy mają barwę mlecznobiałą. Chrząszcze żerują w kwiatach razem ze słodyszkiem. Gdy pierwsze łuszczyny mają długość 1—3 cm, samice wygryzają w nich otwór i do wnętrza składają jedno jajo. Uszkodzone łuszczyny można poznać po lekkim zgięciu w miejscu złożenia jaja. Jedna larwa niszczy w łuszczynie około 35®/o nasion. W dojrzewających łuszczynach widoczny jest otwór wygryziony przez dorosłą larwę, która po opuszczeniu łuszczyny ukryła się 
w glebie dla przepoczwarczenia. Młode chrząszcze wychodzą w lip- cu i po krótkim okresie żerowania schodzą do kryjówek zimowych (ściółka liściasta).
Zapobieganie i zwalczanie
Zabieg wykonuje się zwykle po nalocie chrząszczy na plantacje rzepaku, tj. mniej więcej w kilka dni po pojawieniu się kwiatów na roślinach. Orientacyjny termin — gdy na 25 roślinach znajduje się średnio 6 chrząszczy. Zabieg należy powtórzyć po 7—10 dniach. Do opryskiwania stosuje się: Ipofos 50 (0,5 1/haj i Ipofos 25 (1 1/ha) lub Thiodan płynny 35 (1,2 1/ha), Decis 2,5 EC (0,3 1/ha), Torak 48 EC (1 1/ha), Zolone 35 EC (3 1/ha), Zolone 30 WP (3,5—4 kg/ha); do opylania — Melipax pylisty (20 kg/ha). Zabieg można stosować tylko poza godzinami lotu pszczół. Preparaty działają w pełni skutecznie w temperaturze powyżej 18°C. Warto wiedzieć, że zabieg przeprowadzony przeciw słodyszkowi rzepakowemu na kilka dni przed kwitnieniem może być skuteczny także przeciwko chowaczowi podobnikowi i pryszczarkowi kapustnikowi. ‚

Chowacz brukwiaczek

Chowacz brukwiaczek jest największym z wszystkich gatunków chowaczy występujących na rzepaku. Jego długość wynosi 3,5— 4 mm. Ma matowe, czarne zabarwienie i pokrywy pokryte białoszarymi łuskami. Głowa w przedniej części jest wydłużona w długi ryjek, jak u wszystkich innych chowaczy, a na ryjku osadzone są kolankowato zagięte czułki. Larwy są beznogie, długości do 7 mm, barwy żółtobiałej. Uszkodzone rośliny łatwo jest rozpoznać po łodygach spłaszczonych, często pękniętych wzdłuż i wygiętych w kształcie litery S. W miejscu zgięcia widać ciemną plamkę otoczoną jaśniejszą blizną. Są to ślady po nakłuciu i złożeniu jaja do tkanki łodygi. Uszkodzone silnie rośliny najczęściej łamią się, wskutek czego wyraźnie zmniejsza się plon nasion. Chrząszcze zimują w glebie na polu po rzepaku i innych roślinach krzyżowych,w ściółce na miedzach, rowach itp. Od końca marca chrząszcze przelatują na plantacje rzepaku ozimego. Samice składają jaja w wierzchołki pędów. Po dwóch—trzech tygodniach wylęgają się larwy, które żerują wewnątrz pędów roślin. Rozwój larw trwa około 40 dni, po czym przepoczwarczają się w glebie. Młode chrząszcze pojawiają się w końcu czerwca i w lipcu.
Zapobieganie i zwalczanie
Pierwsze opryskiwanie lub opylanie rzepaków należy przeprowadzić wczesną wiosną wówczas, gdy na 25 roślin przypadają średnio 4 chrząszcze. Zabieg powtarza się po 8—14 dniach, w zależności od pogody. Do opryskiwania zaleca się użyć: Enolofos (1,0 1/ha), Propotox M płynny (3 1/ha), Zolone 35 EC (3,5 1/ha) lub Zol one 30 WY (3,5 kg/ha), Cymbusz 25 EC (0,1—0,12 1/ha), Sopecron 50 EC (1 1/ha); Sherpa 25 EC (0,12 1/ha), Decis 2,5 EC (0,3 1/ha), Ripcord 10 EC (0,3 1/ha), Metofos płynny 30 (4 1/ha), Torak 48 EC 1 1/ha), do opylania: Gamametox pylisty (30 kg/ha). Zabiegu nie wolno wykonywać, gdy na plantacji znajdują się kwitnące chwasty, gdyż mógłby on spowodować zatrucie pszczół.

Czerń krzyżowych

W niektórych latach czerń krzyżowych może wystąpić na rzepaku w postaci epidemii, bardzo obniżając plon nasion. Powodują chorobę trzy gatunki grzyba. Na siewkach występuje ona w postaci zgorzeli części podliścieniowej, na roślinach starszych porażone są liście, pędy, działki kielicha, płatki korony i łuszczyny. Już jesienią na liściach rzepaku mogą pojawić się okrągłe, brązowe plamy średnicy do 5 mm, otoczone żółknącą tkanką. Silniejsze porażenie liści występuje w okresie kwitnienia rzepaku. Plamy pojawiają się również na łodygach, ale są bardziej wydłużone, ciemnobrązowe z jaśniejszymi środkami. Wcześnie porażone łuszczyny są niedorozwinięte, często nie zawierają nasion lub są one drobne, o zmienionej barwie. Na powierzchni później porażonych łuszczyń widoczne są drobne, brunatnoczarne, nekrotyczne plamki. W razie silniejszego porażenia plamek tych jest bardzo dużo i zlewają się one, zwłaszcza przy szwach łuszczyń. Porażone tkanki łuszczyń zamierają, zasychają i kurczą się, co powoduje ich pękanie i wysypywanie się nasion. Mają one zwykle normalną wielkość, ale są jeszcze zielone. Na porażonych liściach, pędach i łuszczynach występuje charakterystyczny, brunatnoczarny, aksamitny nalot zarodników grzyba.
Zapobieganie i zwalczanie
Nasiona rzepaku powinny być starannie oczyszczone i przed siewem zaprawione. Do zaprawiania nasion zalecane są: Zaprawa nasienna T (6 g/kg nasion), Zaprawa nasienna T zawiesinowa (4 g/kg) albo Zaprawa Funaben T (4 g/kg). W latach sprzyjających rozwojowi choroby i gdy nie zaprawiano nasion przed siewem, należy opryskiwać plantacje jednym z następujących preparatów: Cynkomie-dzian (1,8—2,4 kg/ha), Cynkotox (1,8 kg/ha), Miedzian 50 (2,4—3,2 kg/ha) lub Sadoplon 75 (2 kg/ha), zużywając od 600 do 800 1 cieczy użytkowej na 1 ha. Opryskiwanie powtarza się kilkakrotnie co 10— 14 dni, począwszy od zauważenia pierwszych objawów chorobowych na liściach.

Głownia kukurydzy

Jest to choroba pochodzenia grzybowego. Jej objawem są różnego kształtu i wielkości guzowate narośle, najczęściej występujące na młodych kolbach i dolnych częściach pędu. Zwykle największe narośle znajdują się na pędach oraz (przy wczesnym porażeniu) na kolbach, na pochwach liściowych, liściach i kwiatostanach męskich są one niewielkie. Narośle są początkowo wewnątrz białe, przerośnięte gęstą grzybnią. Wkrótce jednak wnętrze guza zamienia się w brunatnoczarną, mazistą, później pylącą masę zarodników, pokrytą srebrzystoszarą, błyszczącą błoną. Wysypujące się z pękniętych guzów zarodniki zakażają młode tkanki starszych roślin. Zimują zarodniki w częściach narośli w glebie. Głownia kukurydzy jest chorobą u nas powszechnie znaną, ale na ogół występuje w niewielkim nasileniu. W niektórych jednak latach i rejonach uprawy kukurydzy procent porażonych roślin bywa dość duży i wówczas obniżka plonu przekracza 10—15%.
Zapobieganie i zwalczanie
Na polach, na których notowano silniejsze występowanie głowni, należy zastosować co najmniej 3-letnią przerwę w uprawie kukurydzy. Zaleca się możliwie wczesne wycinanie i niszczenie narośli (przed pękaniem), a także zebranie i zniszczenie resztek pożniwnych. Zalecane jest chemiczne zaprawianie nasion jedną z następujących zapraw: Zaprawa nasienna T (300 g/100 kg nasion), Vitavax (200 g/100 kg), Zaprawa Oxafun T (250 g/100 kg) lub Zaprawa nasienna T zawiesinowa (250 g/100 kg + 1 1 wody). Zaprawianie jest celowe tylko wówczas, gdy sieje się kukurydzę w okolicy, gdzie tej rośliny nie uprawiano od dłuższego czasu.